Stan sanitarny obiektów użyteczności publicznej

Informacje ogólne

W 2016 roku działalność Państwowej Inspekcji Sanitarnej była ukierunkowana na zwiększenie bezpieczeństwa zdrowotnego ludności przez wzmożenie nadzoru sanitarnego nad obiektami użyteczności publicznej.

Kontrolę stanu sanitarnego w 2016 roku przeprowadzono w 80 644 obiektach użyteczności publicznej spośród 139 904 ujętych w ewidencji, dla porównania w roku 2015 na 117 655 obiektów ujętych w ewidencji kontrolą objęto 82 786. Kontrolą zostały objęte:

  • zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu, odnowy biologicznej – skontrolowano 35 631 spośród 56 540 ujętych w ewidencji, co stanowi 63%,
  • obiekty hotelarskie, motele, pensjonaty, domy wycieczkowe, schroniska młodzieżowe i inne, w których świadczone są usługi hotelarskie – skontrolowano 10 229 spośród 20 591 ujętych w ewidencji, co stanowi 49,7%,
  • ustępy publiczne ogółem – skontrolowano 2 089 spośród 2 319 ujętych w ewidencji, co stanowi 90,1%,
  • ustępy ogólnodostępne – skontrolowano 823 spośród 1 057 pozostających w ewidencji, co stanowi 77,9%,
  • domy pomocy społecznej, placówki zapewniające całodobową opiekę, noclegownie i domy dla bezdomnych oraz inne jednostki organizacyjne pomocy społecznej – skontrolowano 1 973 spośród 2 624 ujętych w ewidencji, co stanowi 75,2%,
  • dworce autobusowe, kolejowe, porty lotnicze, przystanie morskie i żeglugi śródlądowej, stacje metra – skontrolowano 1 143 spośród 1 526 ujętych w ewidencji, co stanowi 74,9%,
  • przejścia graniczne: drogowe, lotnicze, morskie, kolejowe, rzeczne – skontrolowano 46 spośród 50 ujętych w ewidencji, co stanowi 92%,
  • tereny rekreacyjne – skontrolowano 5 104, spośród 9 006, co stanowi 56,7%,
  • cmentarze i domy pogrzebowe – skontrolowano 4 420, spośród 10 153, co stanowi 43,5%,
  • inne obiekty użyteczności publicznej – skontrolowano 17 536 spośród 34 214, co stanowi 51,3%.

Stan sanitarny wybranych rodzajów obiektów

Ustępy publiczne

Ustępy publiczne należą do obiektów, których stan sanitarny, w tym bieżąca czystość i higiena stosunkowo często budzi zastrzeżenia sanitarne. W ustępach publicznych w celu wyegzekwowania prawidłowego stanu sanitarno-higienicznego w 2016 r. skontrolowano 2 089 obiektów, na 2 319 obiektów pozostających w ewidencji, co stanowi 90,1%. Mając na względzie potrzeby ludności w tym zakresie nadal tego typu obiektów jest za mało, co roku organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej wskazują na niewystarczającą w stosunku do potrzeb liczbę ustępów publicznych, zwłaszcza w miejscowościach wypoczynkowych, przy szlakach turystycznych oraz przy cmentarzach.

Domy pomocy społecznej, placówki zapewniające całodobową opiekę, noclegownie i domy dla bezdomnych

W 2016 r. w ewidencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej znajdowały się 2 624 tego typu obiekty, skontrolowano 1 973, co stanowi 75,2%. Dla porównania w roku 2015 skontrolowano 1 877 obiektów spośród 2 356 znajdujących się w ewidencji. W 36 przypadkach stwierdzono niezadowalający stan sanitarny pod względem technicznym, w 9 – niezadowalający stan pod względem higieniczno-sanitarnym, zaś w 40 – niezadowalający stan pod względem higieniczno-sanitarnym i technicznym. Najczęstszym powodem klasyfikowania tych obiektów negatywnie był niezadowalający stan higieniczno-sanitarny i techniczny, nieprzestrzeganie ustawy o paleniu tytoniu, nieprawidłowe postępowanie z bielizną i odpadami. W omawianej grupie placówek przeważają obiekty zapewniające całodobową opiekę, całodzienne wyżywienie, często także oferujące udział w programach rehabilitacyjnych i terapii zajęciowej. Ogólnie stan sanitarny obiektów tej kategorii był oceniany pozytywnie. Najwięcej zastrzeżeń budził stan sanitarno-techniczny: pomieszczeń mieszkalnych, ciągów komunikacyjnych, toalet ogólnodostępnych, toalet przy pomieszczeniach mieszkalnych, wyposażenia pomieszczeń mieszkalnych, pomieszczeń do przechowywania brudnej bielizny. Najczęściej stwierdzanymi nieprawidłowościami w stanie sanitarno-technicznym skontrolowanych placówek były: zniszczone i brudne ściany oraz sufity, uszkodzona stolarka okienna i drzwiowa, niewystarczająca wentylacja pomieszczeń.

Wśród obiektów pomocy społecznej znajdowały się obiekty o różnym profilu działalności:

  • domy pomocy społecznej – placówki zapewniające całodobową opiekę z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności,
  • inne jednostki organizacyjne pomocy społecznej – placówki w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej takie jak: ośrodki dla cudzoziemców, domy dziennego pobytu, ośrodki wsparcia, w tym ośrodki wsparcia tworzone na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, środowiskowe domy samopomocy, domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży itp.,
  • placówki zapewniające całodobowa opiekę – placówki, które zapewniają opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, prowadzone w ramach działalności gospodarczej,
  • noclegownie i domy dla bezdomnych.

Obiekty hotelarskie – hotele, motele, pensjonaty, domy wycieczkowe, schroniska młodzieżowe, kempingi, pola biwakowe

W 2016 r. skontrolowano 10 229 spośród 20 591 tego typu obiektów, co stanowi 49,7%. W 111 przypadkach stwierdzono niezadowalający stan sanitarny pod względem technicznym, w 39 przypadkach – niezadowalający stan pod względem higieniczno-sanitarnym oraz w 95 przypadkach – niezadowalający stan higieniczno-sanitarny i techniczny. Podstawowymi elementami uwzględnianymi przy ocenie stanu sanitarnego placówek świadczących usługi hotelarskie było: zaopatrzenie w wodę przeznaczoną do spożycia, odprowadzenie ścieków bytowo-gospodarczych, gospodarka odpadami komunalnymi, sprawność wentylacji pomieszczeń i ich właściwe oświetlenie, stan stolarki budowlanej i wyposażenia pomieszczeń mieszkalnych, sanitariatów i ciągów komunikacyjnych, zaopatrzenie i właściwe przechowywanie środków czystości i preparatów dezynfekcyjnych, dbałość o stan bieżącej czystości i higieny pomieszczeń mieszkalnych i sanitariatów oraz terenu wokół obiektu. W większości województw odnotowano wzrost liczby obiektów o wysokim standardzie technicznym i jakości świadczonych usług, których stan sanitarny nie budził zastrzeżeń.

Państwowa Inspekcja Sanitarna w tego typu obiektach kontrolowała:

  • zaopatrzenie w bieżącą wodę ciepłą i zimną, jakość wody,
  • gospodarkę ściekową i odpadami,
  • postępowanie z brudną bielizną i pościelą,
  • procedury utrzymania czystości, środki czystości i dezynfekcyjne,
  • funkcjonowanie instalacji wentylacyjnej i klimatyzacji,
  • dokumentację zdrowotną pracowników,
  • stan sanitarno-higieniczny i techniczny terenów przeznaczonych pod kempingi, pola namiotowe i wokół budynków.

W segmencie obiektów świadczących usługi hotelowe, podobnie jak w roku ubiegłym, wzrosła liczba obiektów skategoryzowanych.

Zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, tatuażu, odnowy biologicznej oraz świadczące łącznie powyższe usługi

Placówki, które należały do tej grupy stanowiły najbardziej liczną grupę obiektów użyteczności publicznej. W 2016 r. w ewidencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej znajdowało się 56 540 tego typu obiektów, kontrolą objęto 35 631, co stanowi 63%. Obiekty objęte w 2016 r. nadzorem przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej charakteryzowały się dużym zróżnicowaniem – od niewielkich obiektów obsługiwanych przez jedną osobę, poprzez zakłady średniej wielkości, aż po firmowe salony wyposażone w najnowszy i najnowocześniejszy sprzęt.

Wymagania dla zakładów, w których świadczone są usługi fryzjerskie, kosmetyczne i tatuażu regulują między innymi przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z  2016 poz. 1866). Jedną z ważniejszych regulacji jest art. 16 ww. ustawy, który nakłada na osoby podejmujące czynności, w trakcie wykonywania których dochodzi do naruszenia ciągłości tkanek ludzkich, obowiązek wdrożenia i stosowania procedur zapewniających ochronę przed zakażeniami oraz chorobami zakaźnymi.

Obowiązkiem pracodawców i pracowników zakładów fryzjerskich, kosmetycznych i tatuażu jest utrzymywanie pomieszczeń i ich wyposażenia w nienagannym stanie sanitarno-porządkowym. Miejsca, które są szczególnie narażone na działanie czynników biologicznych np. pojemniki, tace, blaty, na których przechowywane są narzędzia fryzjerskie, umywalki, zagłówki foteli, wycięcia na szyję oparć foteli przy stanowisku mycia głowy należy po każdym użyciu myć i dezynfekować Dezynfekcja jest procesem prowadzącym do redukcji ilości biologicznych czynników chorobotwórczych przez zastosowanie metod fizycznych i chemicznych, nie należy mylić jej ze sterylizacją, która stanowi proces zniszczenia zdolnych do namnażania się form biologicznych czynników chorobotwórczych.

W salonach powszechnie stosuje się związki chemiczne, ale można też dezynfekować termicznie lub poprzez promieniowanie UV.

Narzędzia wielokrotnego użytku lub ich części, których stosowanie:

  • nie powoduje naruszenia ciągłości tkanek ludzkich, należy po każdym użyciu dokładnie oczyścić, umyć i zdezynfekować,
  • powoduje lub może spowodować naruszenie ciągłości tkanek ludzkich, należy po każdym użyciu poddać dezynfekcji, a następnie umyć i poddać sterylizacji.

Narzędzia wielokrotnego użytku wykonane z materiałów, uniemożliwiających poddanie ich sterylizacji, dezynfekuje się przy użyciu środków dopuszczonych do obrotu na podstawie ustawy z dnia 9 października 2015 r. o produktach biobójczych (Dz. U. poz. 1926) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012 z dnia 22 maja 2012 r. w sprawach udostępniania na rynku i stosowania produktów biobójczych (Dz. U. UE L 167, z 27.06.2012, str. 1).

Niedopuszczalne jest ponowne użycie narzędzi, wyrobów i materiałów przeznaczonych do jednorazowego użytku. Narzędzia jednorazowego użytku używane przy świadczeniu usług, bezpośrednio po użyciu usuwa się do zamykanych, szczelnych, odpornych na uszkodzenia mechaniczne pojemników o nienasiąkliwych ścianach.

Narzędzia przechowuje się w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem lub uszkodzeniem. Wyroby, narzędzia używane w czasie świadczenia usług mogących powodować naruszenie ciągłości tkanek ludzkich, przechowuje się w opakowaniach sterylizacyjnych, na których umieszcza się etykietę zawierającą datę ich sterylizacji lub datę ważności.

Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości w trakcie świadczenia usług dotyczyły:

  • stosowania brudnych narzędzi i sprzętu fryzjerskiego,
  • braku odpowiednich warunków do mycia rąk i narzędzi fryzjerskich,
  • niewłaściwego stanu sanitarno-technicznego pomieszczeń w lokalach usługowych, ograniczających możliwość utrzymania czystości na bieżąco (np. stan powierzchni wewnętrznych w sali obsługi klienta, toalecie i pomieszczeniach pomocniczych).

Dworce autobusowe, dworce i stacje kolejowe, środki transportu

Powyższa grupa obejmuje różnorodne obiekty związane z obsługą osób podróżujących komunikacją publiczną. Należą do niej dworce autobusowe, dworce i stacje kolejowe, porty lotnicze, przystanie promów morskich i morskich statków pasażerskich, promów w żegludze śródlądowej oraz rekreacyjnych i sportowych jednostek pływających. Spośród 1 320 dworców autobusowych i stacji kolejowych znajdujących się w ewidencji skontrolowano 970, czyli 73,5%. W 12 przypadkach stwierdzono niezadowalający stan sanitarno-higieniczny i techniczny oraz w 19 przypadkach niezadowalający stan techniczny.

Skontrolowano 8 540 obiektów zaliczanych do środków transportu:

  • autobusy komunikacji publicznej – 3 092,
  • autobusy turystyczne – 337,
  • tramwaje, metro, szybka kolej miejska – 602,
  • statki i promy – 529,
  • samoloty pasażerskie – 0,
  • samochody do przewozu chorych – 553,
  • samochody do przewozu zwłok i szczątków ludzkich – 2 400,
  • samochody do przewozu bielizny – 162,
  • inne – 190.

W 52 przypadkach na 8 540 stwierdzono niezadowalający stan sanitarno-higieniczny, w 47 – niezadowalający stan techniczny.

Porty lotnicze

W ewidencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej w 2016 r. znajdowało się 13 portów lotniczych, skontrolowano 12 – nie stwierdzono nieprawidłowości. Obiekty te spełniają standardy europejskie, nie wydano żadnych decyzji administracyjnych, ani nie nałożono mandatów karnych w 2016 roku.

Przystanie morskie i śródlądowe

Skontrolowano 15 przystani żeglugi morskiej, 13 żeglugi śródlądowej i 77 przystani jednostek pływających rekreacyjnych i sportowych. Te ostatnie najczęściej działają sezonowo, w dwóch przypadkach stwierdzono niezadowalający stan techniczny i w jednym przypadku niewłaściwy stan higieniczno-sanitarny i techniczny.

Przejścia graniczne: drogowe, lotnicze, morskie, kolejowe, rzeczne

W ewidencji Państwowej Inspekcji Sanitarnej w 2016 r. znajdowało się 50 przejść granicznych, skontrolowano 46, co stanowi 92%. Nie stwierdzono nieprawidłowości.

Tereny rekreacyjne

Grupa ta obejmuje różnorodne obiekty, przeznaczone do odpoczynku poza budynkami, takie jak: parki, skwery z wydzielonymi miejscami do odpoczynku, ośrodki rekreacji przy akwenach oraz wydzielone tereny do zabaw dla dzieci jak ogródki, place zabaw i piaskownice. Na 9 006 obiektów znajdujących się w ewidencji skontrolowano 5 104, co stanowi 56,7%. W 1 przypadku stwierdzono niezadowalający stan higieniczno-sanitarny i techniczny, w 26 – niezadowalający stan techniczny. Stan sanitarny terenów rekreacyjnych kontrolowany jest przed rozpoczęciem sezonu, jak również w trakcie jego trwania. Przeprowadzone kontrole sanitarne wykazały znaczną poprawę na terenach przeznaczonych do zabaw dla dzieci, a w szczególności stan piaskownic, które były w dobrym stanie sanitarno-technicznym. Przed rozpoczęciem i w trakcie trwania sezonu letniego dokonywano wymiany piasku, place zabaw w wielu przypadkach zostały ogrodzone, aby uniemożliwić zanieczyszczenie przez zwierzęta. W 2016 roku organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej skontrolowały 1 305 pływalni krytych,78 parków wodnych, 307 pływalni odkrytych i 58 mieszanych, gdzie dla porównania w roku 2015 skontrolowano 1333 pływalnie kryte, 81 parków wodnych, 388 pływalni odkrytych i 49 mieszanych (kryto-odkrytych). W 44 przypadkach stwierdzono niezadowalający stan pod względem technicznym i w 24 przypadkach – higieniczno-sanitarnym.

Cmentarze, domy przedpogrzebowe

Na 10 153 obiekty znajdujące się w ewidencji skontrolowano 4 420, co stanowi 43,5%. W 20 przypadkach stwierdzono niezadowalający stan sanitarno-higieniczny i techniczny, w 9 przypadkach – tylko sanitarno-higieniczny, zaś w 46 powodem był niezadowalający stan techniczny.

Inne obiekty użyteczności publicznej

Grupa ta obejmuje różnorodne obiekty użyteczności publicznej, inne niż wyżej wymienione, w przypadku których zachowanie właściwego stanu sanitarnego jest niezbędne z uwagi na zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego osób z nich korzystających, a także przebywających w ich sąsiedztwie. W skład tej grupy wchodzą apteki i hurtownie leków, cmentarze i domy pogrzebowe, prosektoria, obiekty sportowe, jak hale, boiska, ośrodki sportowe, lodowiska, kręgielnie, hale i korty tenisowe, strzelnice, kluby sportowe, obiekty kulturalno-widowiskowe, galerie, kina, teatry, muzea, ośrodki kultury, filharmonie, świetlice, kluby, biblioteki, obiekty rozrywkowe, jak dyskoteki, ponadto zakłady karne, poprawcze, schroniska dla nieletnich, izby wytrzeźwień, stacje paliw, pralnie, magle, targowiska, wysypiska i składowiska odpadów, parkingi, firmy i bazy transportowe, sklepy i hurtownie z odzieżą używaną, sklepy medyczne, lokale komisji poborowych i łaźnie. Skontrolowano 17 536 obiektów na 34 214 znajdujących się w ewidencji (51,3%), w 77 przypadkach stwierdzono niezadowalający stan sanitarno-higieniczny i techniczny, w 29 – niezadowalający stan higieniczno-sanitarny i w 175 – niezadowalający stan techniczny.

Podsumowanie

W roku 2016 Państwowa Inspekcja Sanitarna kontynuowała wykonywanie zadań określonych ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Kontrolę stanu sanitarnego w 2016 roku przeprowadzono w 80 644 obiektach użyteczności publicznej spośród 139 904 ujętych w ewidencji, co daje 57,6%, gdzie odpowiednio w roku 2015 na 136 940 obiekty znajdujące się w ewidencji skontrolowano 82 786, co stanowi 60,45%. Sprawowanie przez Państwową Inspekcję Sanitarną zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego przyczyniło się do stabilizacji sytuacji sanitarnej w kraju. Na podstawie wyników działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej ocenia się ogólnie, że bezpieczeństwo sanitarne w 2016 roku utrzymało się na dobrym, analogicznym do 2015 r., poziomie.

Tabela 25. Dane porównawcze wyników kontroli obiektów w latach 2012 – 2016 r.

wyszczególnienie wg ewidencji na 31 XII skontrolowanych ze stwierdzonym niezadowalającym stanem
higieniczno- -sanitarnym i technicznym pod względem technicznym
2012 rok obiekty ogółem 129 792 84 405 / 65% 2 607 / 2% 1 905 / 1,5%
2013 rok obiekty ogółem 118 683 76 794 / 65% 560 / 0,5% 1 049 / 0,9%
2014 rok obiekty ogółem 128 154 81 576 / 63% 511 / 0,4% 890 / 0,7%
2015 rok obiekty ogółem 136 940 82 786 / 60% 346 / 0,3% 763 / 0,6%
2016 rok obiekty ogółem 139 904 80 644 / 57% 390 / 0,3% 634 / 0,5%

Źródło: opracowanie własne (GIS)