Nadzór organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej nad bezpieczeństwem suplementów diety i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego w 2016 r.

Nadzór sanitarny w zakresie bezpieczeństwa suplementów diety i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego sprawowany przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zgodnie z ustawowymi kompetencjami obejmuje zarówno aspekt produkcji, jak i dystrybucji tych produktów. Nadzór sanitarny sprawowany jest m. in. poprzez kontrole planowe i interwencyjne, plany pobierania próbek, szybką wymianę informacji w ramach systemu RASFF oraz w ramach współpracy pomiędzy innymi uprawnionymi organami urzędowej kontroli, a także przy współpracy z Państwową Inspekcją Farmaceutyczną.

W ramach współpracy z Państwową Inspekcją Farmaceutyczną inspektorzy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadzili szereg kontroli obiektów znajdujących się pod wspólnym nadzorem urzędowej kontroli (hurtownie farmaceutyczne, apteki ogólnodostępne, punkty apteczne oraz sklepy zielarsko-medyczne). Zakres tematyczny kontroli obejmował najczęściej zagadnienia dotyczące: poprawności prezentacji i reklamy oferowanych do sprzedaży produktów spożywczych (suplementy diety, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego). Sprawdzano czy prezentacja i/lub reklama umożliwia odróżnienie suplementów i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego od produktów leczniczych, kontrolowano sposób reklamy preparatów przeznaczonych do początkowego żywienia niemowląt oraz monitorowano pozostawanie w obrocie produktów spełniających jednocześnie kryteria produktów leczniczych oraz produktów z grupy suplementów diety lub środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub produktów zafałszowanych substancjami niedozwolonymi do stosowania w żywności.

Suplementy diety

Zakres nadzoru sanitarnego

Rejestr przedsiębiorców podlegających urzędowej kontroli organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej wskazuje, że na terenie Polski funkcjonuje co najmniej 167 wytwórni oraz 637 hurtowni suplementów diety. Wdrożone zasady dobrej

praktyki higienicznej (GHP) i/lub dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) miało 148 wytwórni suplementów diety oraz 426 hurtowni. System HACCP wdrożono w 141 zakładach produkcyjnych oraz 254 hurtowniach suplementów diety.

W 2016 r. organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej skontrolowały:

  • 136 obiektów, tj. 81,44% wytwórców funkcjonujących na terenie kraju,
  • 265 obiektów obrotu hurtowego, tj. 41,60% ogółu obiektów obrotu hurtowego suplementów diety.

Kontrolowane obiekty oceniono również na podstawie arkuszy oceny stanu sanitarnego.

Wśród wytwórców dokonano oceny w 96 obiektach kontrolowanych – 57,48% obiektów ogółem, natomiast w przypadku hurtowni ocenie kompleksowej poddano 89 obiektów – tj 13,97% obiektów hurtowych ogółem. Wyniki oceny stanu sanitarnego z wykorzystaniem arkusza oceny wykazały 1 wytwórnię suplementów diety niezgodną z ustalonymi wymaganiami sanitarno-higienicznymi. Łączna liczba kontroli i rekontroli przeprowadzonych w 2016 r. we wszystkich obiektach produkcji i obrotu hurtowego suplementami diety sięgnęła liczby 1 173, z czego 313 kontrole stanowiły interwencyjne.

W następstwie przeprowadzonych kontroli właściwe organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej wydały łącznie 127 decyzji administracyjnych, w tym 48 decyzji skierowano do wytwórców suplementów diety, a 79 – do hurtowni zajmujących się ich dystrybucją. Ponadto właściwe organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej wydały łącznie 38 decyzji zakazujących wprowadzania do obrotu różnych produktów kwalifikowanych do grupy suplementów diety.

Jakość zdrowotna suplementów diety

W 2016 r. laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach badań środków spożywczych dokonały analiz laboratoryjnych 3 852 suplementów diety, w tym 402 produktów z importu spoza UE, 699 z krajów członkowskich UE oraz 2 751 produkcji krajowej. Kierunki badań oraz liczbę zbadanych próbek suplementów diety przedstawia tabela 26.

Największy odsetek próbek zdyskwalifikowanych stanowiły produkty oceniane pod względem znakowania. Nieprawidłowości w tym zakresie wykazano w 253 przypadkach badanych próbek (46 spoza UE, 66 z krajów UE, 141 produktów krajowych). Odsetek zakwestionowanych próbek w stosunku do wszystkich zbadanych oraz z podziałem na pochodzenie próbek produktów (krajowe, import, UE) przedstawiono w tabeli 27.

Tabela 26. Zakres badań próbek suplementów diety przeprowadzonych w 2016 r.

Kierunek badania próbek: Liczba zbadanych próbek W tym:
import UE krajowe
Zanieczyszczenia mikrobiologiczne 731 25 80 626
Metale szkodliwe dla zdrowia 383 41 59 283
Mikotoksyny 12 0 1 11
Substancje dodatkowe dozwolone 306 6 48 252
Znakowanie 2685 270 524 1891
Organoleptycznie 1951 219 371 1361
Zanieczyszczenia biologiczne 10 0 0 10
Zanieczyszczenia fizyczne 5 0 0 5
Inne parametry 1963 267 396 1300

Źródło: opracowanie własne (GIS)

Tabela 27. Jakość zdrowotna suplementów diety – próbki zakwestionowane

Rok Suplementy diety W tym
krajowe Importowane (spoza UE) UE
Próbki zbadane Z tego zakwestio-nowano Próbki zbadane Próbki zakwestio-nowane Próbki zbadane Próbki zakwestio-nowane Próbki zbadane Próbki zakwestio-nowane
2016 3852 8,05% 2751 6,14% 402 15,17% 699 11,44%

Źródło: opracowanie własne (GIS)

Środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego

Zakres nadzoru sanitarnego

W roku 2016 r. organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej skontrolowały łącznie 19 wytwórni środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Liczba tego rodzaju obiektów objętych rejestrem przedsiębiorców podlegających urzędowej kontroli organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w 2016 r. to 24 obiekty. Na podstawie arkuszy oceny stanu sanitarnego zostało ocenionych 14 spośród skontrolowanych wytwórni, w żadnej z nich nie wykazano niezgodności.

Wdrożone zasady dobrej praktyki higienicznej i dobrej praktyki produkcyjnej (GHP/GMP) stwierdzono w 23 wytwórniach, natomiast wdrożony system HACCP stwierdzono w 20 wytwórniach środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

Łączna liczba przeprowadzonych kontroli i rekontroli wyniosła 106, w tym 17 kontroli interwencyjnych.

W roku 2016 w odniesieniu do wytwórni środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego wydano 7 decyzji administracyjnych, wśród których nie było żadnej zakazującej wprowadzenia produktu do obrotu.

Ponadto z ww. wytwórni pobrano 293 próbki środków spożywczych, z czego 3 zostały zdyskwalifikowane.

Stan sanitarny nadzorowanych obiektów oceniany był przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej zgodnie z jednolitymi procedurami urzędowej kontroli żywności oraz materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością uwzględniającymi przepisy w zakresie wymagań higieniczno-sanitarnych.

Zgodnie z obowiązującym prawem żywnościowym obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa produkowanej i wprowadzanej do obrotu żywności spoczywa na przedsiębiorcach branży spożywczej.

Jakość zdrowotna środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego

W 2016 r. laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej, działające w zintegrowanym systemie badania żywności, zbadały ogółem 7 058 próbek środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego. W porównaniu z rokiem 2015 liczba zbadanych próbek środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego zwiększyła się o 8%. Kierunki badań oraz liczba próbek środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego zostały przedstawione w tabeli 28.

Spośród wszystkich 7 058 przebadanych próbek środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego największy odsetek (77,4%) stanowiły próby produktów krajowych – 5 466 próbek. Zbadano 1 500 próbek produktów z Unii Europejskiej (UE) (co stanowiło 21,3% wszystkich badanych próbek) oraz 92 próbki produktów z importu spoza UE (1,3% wszystkich zbadanych prób).

Ogółem zdyskwalifikowano 158 prób produktów, co stanowi 2,2% wszystkich zbadanych prób środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego.

Wśród zdyskwalifikowanych prób, 6 pochodziło z importu, 109 było próbkami produktów krajowych, natomiast 43 pochodziło z UE. Odsetek zakwestionowanych próbek w stosunku do wszystkich zbadanych oraz z podziałem na pochodzenie prób produktów (krajowe, import, UE) przedstawiono w tabeli 29.

Najwięcej – 145 prób produktów – co stanowi 92% wszystkich zdyskwalifikowanych próbek, zakwestionowano ze względu na niewłaściwe oznakowanie, 8 próbek zdyskwalifikowano ze względu na cechy organoleptyczne, 5 próbek z powodu „innych parametrów” oraz po 1 próbce ze względu na zanieczyszczenia biologiczne i ze względu na substancje dodatkowe dozwolone.

Tabela 28. Zakres badań próbek środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego przeprowadzonych w 2016 r.

Kierunek badania próbek: Liczba zbadanych próbek W tym:
import UE krajowe
Zanieczyszczenia mikrobiologiczne 3939 2 854 3083
Metale szkodliwe dla zdrowia 554 11 166 377
Pozostałości pestycydów 101 0 18 83
Mikotoksyny 636 19 92 525
Zanieczyszczenia azotanami 348 4 37 307
Substancje dodatkowe dozwolone 142 0 37 105
Obecność GMO 38 0 12 26
Znakowanie 4882 76 1204 3602
Organoleptycznie 4099 44 1022 3033
Zanieczyszczenia biologiczne 51 0 3 48
Zanieczyszczenia fizyczne 18 0 1 17
Inne parametry 667 19 85 563

Źródło: opracowanie własne (GIS)

Tabela 29. Jakość zdrowotna środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego – próbki zakwestionowane

Rok Suplementy diety W tym
krajowe importowane UE
Próbki zbadane Z tego zakwestio-nowano Próbki zbadane Próbki zakwestio-nowane Próbki zbadane Próbki zakwestio-nowane Próbki zbadane Próbki zakwestio-nowane
2016 7058 2,2 % 5466 2,0 % 92 6,5 % 1500 2,9 %

Źródło: opracowanie własne (GIS)