Zabezpieczenie sanitarno-epidemiologiczne wizyty Jego Świątobliwości Papieża Franciszka w Polsce oraz obchodów XXXI Światowych Dni Młodzieży

W lipcu 2016 roku Jego Świątobliwość Papież Franciszek przybył do Polski z wizytą związaną z uroczystościami XXXI Światowych Dni Młodzieży, odbywającymi się w Krakowie w dniach 26 lipca – 31 lipca 2016 r. Ogólnoświatowy charakter spotkania wymagał zaangażowania wielu podmiotów publicznych, podjęcia przygotowań oraz realizacji zabezpieczenia w niemal każdej dziedzinie funkcjonowania państwa. Organizacja tak prestiżowego i ogromnego przedsięwzięcia wymagała współdziałania licznych służb i podmiotów na poszczególnych poziomach ich organizacji.

Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, stanowiące jeden z kluczowych elementów systemu ochrony zdrowia publicznego w kraju, podjęły szeroko zakrojone działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego uczestników i pielgrzymów podczas obchodów uroczystości Światowych Dni Młodzieży oraz poprzedzających je Dni w Diecezjach oraz zintensyfikowali swoje działania na każdym szczeblu funkcjonowania (lokalnym, regionalnym i krajowym). Wszelkie działania podejmowane na szczeblu centralnym Państwowej Inspekcji Sanitarnej dotyczące właściwego zabezpieczenia sanitarno-epidemiologicznego uroczystości, podejmowane były we współpracy z podmiotami szczebla lokalnego oraz regionalnego i objęły swym zasięgiem cały kraj.

Niewątpliwie na sprawne zabezpieczenie sanitarno-epidemiologiczne Wizyty Jego Świątobliwości Papieża Franciszka w Polsce oraz Światowych Dni Młodzieży wpłynęło nawiązanie ścisłej współpracy między organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej a Diecezjami zlokalizowanymi na terenie kraju, biorącymi udział w Dniach Diecezjalnych oraz bezpośrednio w Światowych Dniach Młodzieży, w obszarach kluczowych dla zdrowia publicznego tj. bezpieczeństwa żywności i żywienia, bezpieczeństwa zdrowotnego wody oraz zgodnych z wymaganiami sanitarno-higienicznymi miejsc zakwaterowania, przebywania i noclegu pielgrzymów. Wyznaczeni przez państwowych wojewódzkich inspektorów sanitarnych koordynatorzy, w ramach przygotowań oraz obchodów Światowych Dni Młodzieży, pozostawali w stałym kontakcie z Księżmi Koordynatorami poszczególnych Diecezji. Wzajemna współpraca pozwoliła na skoordynowanie podejmowanych przez obie strony działań oraz wyeliminowanie negatywnych zjawisk na etapie przygotowania i podczas trwania uroczystości.

Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej na bieżąco monitorowały potencjalne zagrożenia, w tym sytuację epidemiologiczną, jak również podejmowały działania wynikające z kompetencji ustawowych. Na terenie całego kraju przeprowadzono kontrole sanitarne w nadzorowanych obiektach, zarówno w fazie przygotowań do Światowych Dni Młodzieży, jak również w trakcie ich trwania. Ścisły nadzór obejmował:

  • obiekty takie jak hotele, motele, placówki oświatowe itp., w których zakwaterowani byli pielgrzymi oraz obiekty planowane do zakwaterowania w razie potrzeby (np. szkoły, bursy, internaty),
  • miejsca wyżywienia pielgrzymów, firmy cateringowe, które dostarczały posiłki pielgrzymom, miejsca potencjalnego wyżywienia pielgrzymów oraz obiekty gastronomiczne zlokalizowane przy trasach przemieszczania się pielgrzymów,
  • obiekty i miejsca użyteczności publicznej, miejsca obsługi podróżnych i parkingi zlokalizowane przy trasach przemieszczania się pielgrzymów oraz środki transportu,
  • podmioty wyznaczone przez poszczególne Diecezje do zakwaterowania pielgrzymów na terenie całego kraju w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego wody, w tym ciepłej wody pod kątem obecności bakterii z rodzaju Legionella sp. oraz ujęć wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Główny Inspektor Sanitarny pozostawał na bieżąco w stałym kontakcie z organami administracji publicznej szczebla rządowego, a także organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w szczególności z Małopolskim Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym w Krakowie i Śląskim Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym w Katowicach, z uwagi na miejsce odbywania się wydarzeń związanych z wizytą Jego Świątobliwości Papieża Franciszka.

W związku z realizacją zadań wynikających z pracy grupy roboczej Zespołu ds. przygotowania wizyty Jego Świątobliwości Papieża Franciszka w Rzeczypospolitej Polskiej oraz wsparcia organizacji Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 powstałej przy Rządowym Centrum Bezpieczeństwa do kontaktu w sprawach właściwych dla Inspekcji z ramienia Głównego Inspektora Sanitarnego został wyznaczony koordynator zabezpieczenia sanitarno-epidemiologicznego. Jednocześnie przedstawiciel Głównego Inspektoratu Sanitarnego powołany został przez Przewodniczącą ww. Zespołu do składu Grupy eksperckiej działającej w jego ramach.

W ramach przygotowań do wizyty Ojca Świętego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz obchodów Światowych Dni Młodzieży, przedstawiciele Głównego Inspektoratu Sanitarnego współuczestniczyli w licznych spotkaniach organizowanych przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, czy Małopolski Urząd Wojewódzki w zakresie oceny stanu przygotowań do Światowych Dni Młodzieży, w tym zabezpieczenia sanitarno-epidemiologicznego, które odbywały się przy współudziale organizatorów i samorządów, Komitetu Organizacyjnego, szefów służb.

Ponadto, w Głównym Inspektoracie Sanitarnym powołana została grupa robocza ds. zabezpieczenia sanitarno-epidemiologicznego Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016, która koordynowała merytoryczne przygotowania organów Inspekcji Sanitarnej. W cotygodniowych oraz organizowanych ad-hoc spotkaniach, na zasadzie audiokonferencji uczestniczyli także Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny oraz Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, dzięki czemu możliwa była bieżąca i sprawna wymiana aktualnych informacji.

Ponadto, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadziły wzmożony nadzór sanitarny nad obiektami żywnościowo-żywieniowymi zlokalizowanymi na trasach turystycznych, ze szczególnym uwzględnieniem punktów zlokalizowanych w pobliżu dworców kolejowych, autobusowych, portów lotniczych oraz głównych tras komunikacyjnych. Na terenie całego województwa małopolskiego oraz województwa śląskiego organy PIS przeprowadziły dodatkowo badania wody pod kątem obecności bakterii Legionella sp., zarówno w obiektach hotelowych, bursach i w miejscach zakwaterowania pielgrzymów, jak i w podmiotach udzielających świadczeń zdrowotnych, w szczególności w szpitalach. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej opracowały i wykonały plany nadzoru sanitarnego nad zbiorowymi miejscami noclegowymi dla uczestników ŚDM, dworcami i innymi miejscami obsługi podróżnych transportu zbiorowego oraz miejscami wydarzeń plenerowych w trakcie ŚDM.

W ramach zapewnienia właściwego zabezpieczenia sanitarno-epidemiologicznego, w tym granic kraju, państwowi inspektorzy sanitarni przygotowali plany działania na wypadek wystąpienia zagrożenia epidemiologicznego na nadzorowanym przez nich terenie, w tym na przejściach granicznych, oraz zintensyfikowali współpracę z kluczowymi podmiotami i służbami. W odniesieniu do granic państwa działania te były prowadzone szczególnie intensywnie na terenie przejść granicznych o spodziewanym zwiększonym napływie podróżnych uczestniczących w Światowych Dniach Młodzieży.

Wzmożony ruch pasażerów – uczestników Światowych Dni Młodzieży, spowodował konieczność specjalnej organizacji funkcjonowania międzynarodowych portów lotniczych w Warszawie, Krakowie i Katowicach. W celu właściwego zabezpieczenia sanitarno-epidemiologicznego pielgrzymów podróżujących drogą lotniczą podjęto szereg działań, tj. zintensyfikowanie nadzoru nad higieną żywności i żywienia w podmiotach lotniskowych i okołolotniskowych oraz w podmiotach zaopatrujących statki powietrzne, wzmożenie nadzoru nad higieną środowiska i transportu, w szczególności w odniesieniu do infrastruktury portów lotniczych oraz infrastruktury funkcjonującej bezpośrednio przy lotnisku oraz zintensyfikowanie nadzoru przeciwepidemicznego poprzez nasilone monitorowanie lotów rejsowych i czarterowych z rejonów potencjalnego zagrożenia epidemiologicznego z obserwacją pasażerów przylatujących.

Jednym z kluczowych elementów, poza działaniami kontrolnymi, zabezpieczenia Światowych Dni Młodzieży było również wzmożenie nadzoru epidemiologicznego nad chorobami zakaźnymi. W okresie poprzedzającym Światowe Dni Młodzieży opracowane zostało i opublikowane rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie zgłaszania zakażeń, chorób zakaźnych lub zgonów z powodu zakażeń lub chorób zakaźnych oraz dodatnich wyników badań w kierunku biologicznych czynników chorobotwórczych na obszarze objętym zabezpieczeniem medycznym Światowych Dni Młodzieży. Rozporządzenie określało wykaz zakażeń, chorób zakaźnych oraz biologicznych czynników chorobotwórczych, które podlegały zgłoszeniu przez lekarza w skróconym terminie tj. nie dłuższym niż 2 godziny od chwili powzięcia podejrzenia lub rozpoznania zachorowania albo uzyskania dodatniego wyniku badania, a także okoliczności uzasadniające to zgłoszenie oraz szczegółowy sposób ich dokonywania. Rozporządzenie obejmowało swoim zakresem przedmiotowym te zakażenia oraz choroby zakaźne, które ze względu na ciężki przebieg oraz przenoszenie się z człowieka na człowieka wykazują duży potencjał epidemiczny, w szczególności w przypadku zgromadzeń masowych. W rozporządzeniu zawarto te zakażenia i choroby zakaźne, w przypadku których dokonanie zgłoszenia w trybie alarmowym (telefonicznie lub faksem w ciągu 2 godzin) ma uzasadnienie merytoryczne i wymaga podjęcia natychmiastowych działań zapobiegawczych.

Na czas obchodów Światowych Dni Młodzieży w Głównym Inspektoracie Sanitarnym uruchomiony został stacjonarny dyżur pełniony przez pracowników urzędu całodobowo w dniach od 19 lipca 2016 r. do 1 sierpnia 2016 r. Jego celem było zapewnienie możliwości ciągłego i operatywnego przekazywania informacji związanych z wystąpieniem sytuacji mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia publicznego oraz uruchomienia określonych procedur w sposób niezwłoczny. Do dyspozycji i całodobowego kontaktu pozostawali także Główny Inspektor Sanitarny, Zastępcy Głównego Inspektora Sanitarnego oraz kadra kierownicza Głównego Inspektoratu Sanitarnego w zakresie swoich kompetencji. Ponadto, w Wojewódzkich Stacjach Sanitarno-Epidemiologicznych w Krakowie i Katowicach oraz Granicznych Stacjach Sanitarno-Epidemiologicznych w Warszawie i Przemyślu zostały zapewnione całodobowe zespoły dyżurujące. Pozostałe wojewódzkie, graniczne i powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne dyżurowały całodobowo telefonicznie.

Podczas obchodów Dni w Diecezjach oraz Światowych Dni Młodzieży wystąpiły pojedyncze i nieliczne incydenty mające bezpośredni związek z bezpieczeństwem sanitarno-epidemiologicznym, jednak szeroko zakrojone przygotowania Głównego Inspektoratu Sanitarnego oraz jednostek Państwowej Inspekcji Sanitarnej na terenie kraju, a także działania realizowane w trakcie ich trwania, w pełni zapewniły bezpieczeństwo sanitarno-epidemiologiczne pielgrzymów podczas obchodów uroczystości związanych z Dniami w Diecezjach oraz XXXI Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016.